ارزن

دستور العمل کاشت، داشت و برداشت ارزن:

 مقدمه :

 دانه ارزن در مقام مقایسه با سورگوم و ذرت به مراتب از ارزش غذائی بالاتری برخوردار است و در بخش علوفه نیز همین حالت را دارد بطوریکه از لحاظ عملکرد کمی فراتر از ذرت و کمتر از سورگوم ولی از بعد عملکرد کیفی (عمدتاً پروتئین) به مراتب فراتر از ذرت و سورگوم می باشد ارزن ها جزو غلات دانه ریز و گیاهان یک ساله مناطق گرم و خشک می باشند که دارای گونه های فراوانی هستند. 

مزایای گیاه ارزن:

- طول دورة رویش کوتاه (از کاشت تا گلدهی جهت برداشت علوفه تر 60تا 50 روز) از جمله مزایای کشت این محصول در فاصله زمانی بین دو گیاه که زمین خالی است فرصت را جهت کاشت مهیا می‌کند

-        میزان پروتئین 18 تا 22 درصد.

-        امکان استفاده بصورت چرای مستقیم، علوفه سبز و سیلو

-        موارد مصرف برای انواع دامهای تک معده‌ای و چندمعده‌ای

-        عملکرد کمی گیاه در منطقه‌ای همچون کرج 100 تن علوفه در 2 تا 3 چین و در مازندران که بصورت دیم کشت می‌شود حدوداً 60 تن و در مناطق گرم همچون دزفول در چین‌های بیشتر (حدود 6 چین) به بیش از 140 تن علوفه سبز می‌رسد. عملکرد علوفه خشک 7 تن در هکتار

-عملکرد دانه حدود 5/1  تن در هکتار

- میانگین عملکرد قصیل 35 تن در هکتار

* نکته حائز اهمیت در مدیریت مزرعه رعایت زمان برداشت می‌باشد. بطوریکه برداشت گیاه باید در ارتقاع 80 تا 100 سانتیمتر صورت گرفته و سطح برش از خاک باید حدوداً 12 سانتیمتر باشد تا چین‌های بعدی را تحت تأثیر قرار ندهد.

موارد مصرف :

در ارزن ریز هم از دانه و هم از علوفة آن می‌توان استفاده نمود. علوفه این گروه را بصور مختلف همچون علوفه خشک (کاه و کلش) و یا بصورت خصیل (علوفه سبز) می‌توان برداشت نمود. در مورد اول کاه و کلش ارزن علاوه بر خوشخوراکی و قابلیت هضم بالاتر به میزان 1 تا 2 درصد پروتئین بیشتری نسبت به گندم و جو دارد. در شرایط خصیل به محض رویت پانیکول یا خوشه برداشت صورت می‌گیرد.

 خاک :

ارزن می تواند در دامنه وسیعی از خاکها رشد نماید اما به شرایط ماندابی حساس بوده و بهترین خاکها برای رشد آن، خاکهای لومی شنی با زهکشی خوب می باشند. ارزن در دامنه وسیعی از PH خاک، نه خیلی قلیایی قادر به تولید محصول می باشد. ارزن متحمل به شوری بوده و جوانه زنی آن در شرایط نور به تأخیر می افتد.

 آماده سازی زمین :

ارزن به بستری کاملاً نرم و عاری از کلوخ نیاز دارد، زیرا بذور آن بسیار کوچک می باشند. یک شخم عمیق (حداقل 15 سانتیمتر) با گاوآهن برگردان دار به دنبال آن 2 تا 3 دیسک عمود بر هم می تواند شرایط بهینه را برای کشت ارزن فراهم آورد.

 مقدار بذر ، فاصله کاشت و روش کاشت :

مقدار بذر موردنیاز: بدلیل ریز بودن بذور ارزن ریز و امکان تلفات شدید در شرایط زارعین کشور حدوداً 15 کیلوگرم بذر بازای هر هکتار (هر کیلوگرم بذر حدوداً شامل 600000 دانه است) توصیه می‌شود البته بدلیل اینکه عمق کاشت حدوداً باید 2 تا 3 سانتیمتر باشد و امکان اینکه بذور در عمق‌های بیشتر سبز شوند زیاد است میزان بذر فراتر از حد عادی توصیه می‌شود (حدود 20 کیلوگرم). فاصله ردیفهای 50 سانتیمتر و فاصله هر بوته 12-10 سانتیمتر. عمق کاشت بذر 3-2 سانتیمتر می باشد. ارزن عموماً بلافاصله پس از شخم و بوسیله بذر پاشی کشت می شود.

بهترین زمان جهت کشت ارزن‌های ریز زمانی است که درجه حرارت بین 13 تا 14 درجه سانتی‌گراد برسد .

در مناطق سردسیر اواخر اردیبهشت تا نیمه اول خرداد

 نحوه کاشت: کاشت این محصول در ایران عمدتاً دستی بوده ولی این امکان وجود دارد که با دستگاههای ریز کار غلات با حذف یک در میان لوله‌های سقوط بذر و تنظیمات خاص ارزن ریز را کشت نمود . از دستگاههای ریزدانه کفشک‌دار یونجه، می‌توان استفاده کرد.

 نیاز غذایی :

به طور کلی ارزنها به دلیل طول رویش کوتاه و حجم کم ریشه به مواد غذایی کمی نیاز دارند.به طور کلی کود فسفات آمونیوم به 250 کیلوگرم قبل از کاشت و کود اوره به میزان 200 کیلوگرم در دو یا سه نوبت.

   آبیاری :

ارزن به شرایط غرقاب حساس می‌باشد،و مقاومت خوبی نسبت به کم آبی دارد ولی جهت تولید علوفه بیشتر و بهتر دور آبیاری 7 تا 10 روز مناسب است . بایستی در آبیاری اول و دوم دقت کافی به عمل آید.

داشت:

 در مرحله داشت مهمتریم مطلب آبیاری و دفع علفهای هرز در مراحل اولیه رشد ارزن است. در صورت آبیاری مطلوب، رشد و توسعه ریشه به نحو مطلوب انجام می گیرد کهخ به بالا رفتن راندمان آب مصرفی می انجامد.

توصیه ضروری داشت: قبل از ساقه دهی گیاه(6 تا 8برگی) از کولتیواتور برای دفع علفهای هرز و تهویه خاک استفاده گردد و در ادامه به وسیله فاروئر خاک داخل جوی به کنار پشته (پای بوته) هدایت شود.

برای دفع علفهای هرز بهتر است در مراحل اولیه رشد گیاه از کولتیواتور استفاده شود در مراحل بعدی رشد به علت سایه اندازی شدید و چین برداری های متعدد رشد علفها ناممکن خواهد شد  و نیاز به مبارزه با علفهای هرز نخواهد بود .

برداشت :

در ارزنها بهترین زمان  برداشت جهت علوفه سبز (قصیل) همگام دانه بندی گیاه می باشد( در 50 درصد بوته ها، دانه بندی انجام شده باشد) و بهترین زمان برداشت برای تولید دانه زمانی است که رنگ خوشه ها و برگهای مسن به زردی گراییده باشند.

منبع: دستورالعمل کاشت، داشت و برداشت ارزن معمولی پیشاهنگ، تهیه و تدوین اردلان مهرانی

- دستورالعمل کاشت، داشت و برداشت ارزن، سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان

تهیه و تنظیم: لیلا منوچهری مقدم کارشناس ارشد زراعت استان

 

تاریخ به روز رسانی:
1397/08/07
تعداد بازدید:
3541
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal