اسپرس

دستورالعمل کاشت ، داشت و برداشت اسپرس

اسپرس گیاهی علوفه ای از تیره لگوم ها است که قدمت کشت چندین صد ساله در ایران دارد . اسپرس به علوفه کوهستان معروف می باشد در استان ما به نام یونجه فریدنی نیز معروف است.  اسپرس در نقاطی که کشت یونجه و شبدر موفقیت چندانی ندارد عملکرد مطلوبی را تولید می کند.ترکیب ارزش غذایی اسپرس همانند یونجه است  ولی از نظر پروتئین قابل هضم و واحد نشاسته کمی پایین تر از یونجه قرار دارد .اسپرس گیاهی خوش خوراک برای گاوها و گوسفند ها  است و دام آن را با اشتهاتغذیه می کند.

گیاهشناسی

اسپرس گیاهی است چند ساله بدون خار که دارای ریشه عمیق با انشعابات جانبی زیاد می باشد.  ساقه های این گیاه افراشته ، تو خالی و تا ارتفاع حدود یک متر می رسد.

 مزایای اسپرس

از مزایای این گیاه می توان به موارد زیر اشاره داشت :

-        عدم ایجاد نفخ در دام:    به دلیل عدم ایجاد نفخ به عنوان یک گیاه علوفه ای مناسب برای ایجاد چراگاه می باشد.

-        مقاومت به آفت سر خرطومی برگ و ریشه یونجه :  این گیاه  توسط سرخرطومی یونجه تغذیه نمی شود و به این آفت مقاوم می باشد.

-        مقاومت  به سرما : از مواردی که باعث شده تا اسپرس در پاییز به مدت بیشتری از یونجه به رشد خود ادامه بدهد و در بهار زود تر فعالیت رویشی خود را آغاز نماید، مقاومت این گیاه به سرما است.

-        بهبود کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاک : اسپرس به دلیل داشتن ریشه های عمیق باعث شکسته شدن لایه های نفوذ ناپذیر زیرین خاک می گردد و از طرف دیگر به دلیل داشتن غدد تثبیت کننده ازت،   باعث حاصلخیزی خاک می شود . ریشه های عمیق و قدرت استقرار مطلوب این گیاه در شیب های تند می تواند از فرسایش آبی و بادی خاک جلوگیری نماید.

-        جذب زنبور عسل: رنگ و شهد گل های این گیاه سبب جذب زنبور عسل می شود که در افزایش تولید عسل نقش دارد.  

تهیه زمین و کاشت اسپرس

نوع خاک

اسپرس در اراضی آهکی، خشک و نسبتا سبک به خوبی رشد می کند و در زمین هایی که سطح آب  زیر زمینی بالا می باشد و اراضی شور و اسیدی ،  تولید علوفه مطلوبی ندارد . بطور کلی نباید اسپرس و یونجه را از نظر تناسب استفاده در یک منطقه با یکدیگر مقایسه کرد و معمولا دراراضی مناسب برای یونجه کمتر به کشت اسپرس مبادرت می شود .

زمان کاشت

مناطق مهم کشت و کار اسپرس در ایران : اردبیل، کردستان، شهر کرد، آذربایجان شرقی و غربی،  اصفهان ، دماوند و فیروزکوه، قزوین، زنجان، طالقان و بعضی دیگر از مناطق سردسیری کشور می باشند و در این مناطق به علت مقاومت گیاهچه به سرما می توان این گیاه را به صورت پاییزه وبهاره کشت نمود، البته در این ارتباط بهتر است در پاییز قبل از فرا رسیدن سرمای زمستانه و یخبندان، گیاه به مرحله 2 تا 3 برگی رسیده باشد و در بهار احتمال یخبندان زمین وجود نداشته باشد . دمای اولیه برای جوانه زنی حدود 7 تا 10 درجه سانتی گراد می باشد، پس از آنکه 6 ماه از دوران رشد اسپرس گذشت در مقابل سرما تحمل نشان می دهد وپس از توسعه ریشه در برابر خشکی نیز تحمل خواهد داشت.

میزان بذر مصرفی

به طور کلی میزان بذر مصرفی به عواملی از جمله: نوع بذر، قدرت جوانه زنی بذر، بوجاری بذر مصرفی، کیفیت آماده سازی بستر کاشت، تاریخ کاشت، نوع دستگاه کارنده و شرایط اقلیمی منطقه بستگی دارد. با توجه به عوامل ذکر شده  و با توجه به سردسیری بودن استان ما ودارا بودن خاکهای سنگین تا نیمه سنگین میزان بذر مورد نیاز برای کاشت در دامنه 200 تا 250 کیلوگرم در هکتار توصیه شده است.

مصرف کود

این گیاه به دلیل تثبیت نیتروژن توسط غدد همزیست در ریشه های فرعی خود توانایی استفاده از نیتروژن هوا را دارد.  به همین دلیل بعد از رشد و توسعه کامل ریشه و شرایط مناسب برای فعالیت غده های ریزوبیوم نیازی به تامین نیتروژن از طریق کود برای این گیاه نمی باشد. در سال اول کاشت به دلیل عدم تکامل ریشه ها و غدد تثبیت کننده نیاز به حدود 100 تا 150 کیلوگرم در هکتارکود اوره همزمان با کاشت و 150 تا 200 کیلوگرم در هکتارکود فسفات قبل از کاشت می باشد .

کنترل علف هرز

برای کنترل علف هرز پهن برگ و نازک برگ یکساله مزرعه اسپرس در سال اول بهتر است که  چین اول زود تر از موعد تعیین شده برای برداشت اسپرس انجام شود . این برداشت زمانیترجیح داده می شودکه علف های هرز تولید بذرنداشته باشند. برای کنترل علف های هرز چند ساله در کشت ردیفی به طریق مکانیکی می توان عمل کرد. در این مورد استفاده از کولتیواتور در فاصله بین ردیف ها موثر می باشد .

چرای دام

اسپرس در دام ایجاد نفخ نمی کند لذا امکان استفاده  این گیاه در چراگاه و مراتع به طریق چرای مستقیم وجود دارد. برای اینکه دوام و قدرت رشد بعدی گیاه کاهش نیابد بهتر است دام را در مرحله ای که گیاه در ارتفاع 20 سانتی متری تا تولید جوانه گل قرار دارد در مزرعه یا چراگاه وارد نماییم..

                                                             

 

منابع مورد استفاده

1-    جهرانی، اردلان و ناصر بنی صدر، معرفی گیاه اسپرس، دستورالعمل کاشت، داشت و برداشت. انتشارات سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

2-    ارشاد ، جعفر و فهیمه مهریان ، 1361 . بیماریهای اسپرس در ایران

3-    رضائی، عبدالمجید و بهرام گرامی ، 1363 . بررسی های اسپرس

 

                                                                تهیه کننده: منوچهری مقدم کارشناس ارشد زراعت استان

تاریخ به روز رسانی:
1397/08/07
تعداد بازدید:
1604
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal