خلر و ماشک

دستورالعمل فنی کاشت ، داشت ، برداشت ماشک وخلر:

معرفی خلر وماشک:

خلر یا سنگنک و ماشک از گیاهان علوفه ای یکساله و از خانواده بقولات هستند که با توجه به کوتاه بودن طول دوره رشد و نمو و امکان کشت آنها در زمان های مختلف ، می توان آنها را بعد از برداشت گندم ،جو و کلزا در شمال غرب کشور و استان های مرکزی جهت کشت دوم (کشت تابستانه) و تولید علوفه و کود سبز مورد استفاده قرارداد.این گیاه در مقایسه با شبدر ،یونجه ،اسپرس و سایر گیاهان علوفه ای ارزش غذایی یکسانی داشته و پروتین آنها با توجه به مرحله ای از رشد که برداشت می شوند بین 12 تا 20 درصد متغیر می باشد.به جهت اهمیتی که این گیاهان در میان گیاهان علوفه ای از نظر تغذیه دام ، کاشت در اراضی کم بازده، مقاومت به سرما و کم آبی و همچنین نقشی که در حاصلخیزی خاک دارند ،به صورت چند منظوره مورد استفاده قرار می گیرند. این گیاهان را می توان در اکثر شرایط آب وهوایی به صورت دیم و آبی کشت نمود ولی بهترین شرایط آب و هوایی برای رشد خلر وماشک مناطق معتدل و معتدل سرد می باشد.گونه های مناسب این گیاه را می توان تقریبا در همه فصول سال به صورت کشت بهاره ، تابستانه ، پائیزه وهمچنین به صورت خالص ومخلوط با چاودار ،جو و یولاف کشت نمود.     

    ارزش غذایی:

خلّر گیاهی است تلخ مزه ، برای نشخوار کنندگان بی ضرر اما گل کرده آن برای اسب ایجاد اختلال می کند. خلّر از شبدر قرمز غنی تر ولی به اندازه آن خوش خوراک نیست. درصد پروتئین آن بالا است اما ترکیب سمی در تمام قسمتهای گیاه وجود دارد که بیشترین مقدار آن در بذر دیده می شود. بهترین روش مصرف آن همراه با جو و یو لاف و سایر گیاهان انرژی دار است چون خلّر دارای پروتئین زیادی است. ارزش غذایی هر تن خلّر که بهتر است قبل از دانه بستن مصرف شود، معادل750 کیلو گرم علوفه یونجه است. * خلّر را نباید در موقع به گل نشستن و یا ابتدای رسیدن مورد چرا قرار داد چون تولید اختلالات زیادی در سلامتی دام می نماید. علوفه خشک آن نیز نباید حاوی بذر باشد زیرا تولید مسمومیت می کند.

  مزایای کشت خلر و ماشک:

1- اضافه شدن ازت به خاک              

2- جلوگیری از فرسایش خاک  

3- تهیه علوفه تازه و خشک برای دامها

4- تهیه کود سبز                  

5- کنترل علف های هرز تابستانه و رعایت تناوب زراعی

6- جلوگیری از آلودگی آب های زیر زمینی

 میزان بذر در هکتار ، عمق کاشت و نحوه کاشت: بذر خلر و ماشک را می توان به صورت دست پاش ، به وسیله بذر افشان یا بذر کار ردیف کار گندم آبی و دیم کشت نمود. در صورت کشت دست پاش یا استفاده از بذر افشان ، بذرها توسط دیسک به زیر خاک منتقل می شوند و در صورت استفاده از ردیفکار با توجه به بافت خاک ، بذرها بین 4 تا 6 سانتی متر زیر خاک قرار داده می شوند. میزان بذر لازم با توجه به گونه شرایط کشت و وزن صد دانه بین 80تا 100 کیلوگرم در هکتار برای ماشک و 100 تا 150 کیلوگرم برای خلر متغیر است. میزان تراکم بسته به هدف تولید بین 150 تا 250 دانه در متر مربع توصیه می شود.چنانچه هدف از زراعت تولید کود سبز علوفه باشد ، تراکم بذر بیشتر در نظر گرفته میشود.

 کود:

برای دستیابی به عملکرد مناسب در امر زراعت باید از مقدار لازم کود شیمیایی استفاده کرد. استفاده از کود ازت زیاد به علت تثبیت ازت هوا توسط باکتری های همزیست با ماشک و خلر ضروری نمی باشد ،مگر در مناطقی که باکتری های مورد نظر در خاک وجود نداشته باشد.در صورت لزوم جهت استقرار بهتر گیاه و افزایش عملکردمصرف 50 تا100 کیلوگرم در هکتار به عنوان شروع کافی است. نتایج برسی های انجام شده وجود باکتری های تثبیت کننده ازت را در خاک های مزارع خلر و ماشک  نشان می دهد. تعداد گره های تثبیت کننده ازت در شرایط آبی بیشتر از دیم می باشد. از طرفی در صورت زراعت خلر وماشک به عنوان کشت دوم با توجه به عمق ریشه دوانی(70 تا100 سانتی متر) ، این گیاه به راحتی از باقی مانده کودهای مصرفی در زراعت قبلی (گندم و جو) که بنا به دلایلی شسته شده و از دسترس گیاه خارج شده اند استفاده نموده و از آلودگی آب های زیر زمینی جلوگیری می کند. در صورت کشت پاییزه و بهاره ماشک ، به ویژه برای تولید دانه ، مصرف مقدار 100 تا 150 کیلو گرم فسفات دو آمونیوم و 50 تا 100 کیلو گرم سولفات دو پتاس که در استحکام ساقه بسیار موثر است توصیه می شود.

                                                 

 زمان کشت:

خلر و ماشک را تقریبا در همه فصول می توان کشت کرد. عوامل متعددی در تعین زمان کشت موثر هستند که باید با توجه به شرایط و هدف کشت (دانه ، علوفه و کود سبز) به آن عمل کرد. ولی به دلیل کوتاه بودن دوره رشد این گیاهان (70-60 روز تا مرحله 50 درصد گلدهی) و امکان کشت آنها در زمان های مختلف ، می توان خلر و ماشک را در برنامه کشت دوم قرار داد. خلر و ماشک را میتوان به عنوان کشت دوم بعد از برداشت محصولاتی  چون گندم ، جو و کلزا کاشت و در مرحله 50 درصد گلدهی  (اواخر مهر ماه) به صورت چرای مستقیم و یا علوفه تر برداشت نمود ، یا به عنوان کود سبز جهت افزایش حاصلخیزی خاک مورد استفاده قرار داد. موضوع مهم در کشت دوم ، آب ، هوا وخاک است. چون در این شرایط فاصله زمانی برای رشد ونمو کوتاه و هوا گرم است ، بنابراین عملیات تهیه زمین باید بدون وقفه انجام شده و یا به روش کشت بدون شخم و با استفاده از عمیق کار گندم دیم ، خلر و ماشک کشت گردد تا از دوره زمانی موجود که برای رشد و نمو گیاه مهم می باشد حداکثر استفاده برده شود.                               

 آبیاری:

میزان آب مورد نیاز خلر و ماشک در زراعت آبی بسته به شرایط آب وهوایی ،زمان کشت ،بافت خاک به ویژه هدف کشت (علوفه ، دانه) تفاوت دارد.زراعت پائیزه خلر و ماشک نسبت به کشت بهاره  3-2 نوبت آبیاری کمتری نیاز دارد. تعداد دفعات آبیاری در کشت تابستانه بین 5-4 نوبت بوده و فاصله آبیاری بسته به خاک های مختلف و شرایط آب وهوایی بین  20-10 روز متفاوت می باشد.   

 عملیات برداشت:

زمان برگردانیدن خلر و ماشک به زیر خاک به عنوان کود سبز هنگامی است که غلاف های پایین نیمه پر شده و گیاه هنوز گلدار است. زمان برداشت با هدف تولید علوفه ، در مرحله 50 درصد گلدهی بوده که این عملیات را می توان به وسیله داس یا دروگر انجام داد. علوفه برداشت شده پس از خشک شدن بر روی زمین ، بسته بندی شده و به سیلو منتقل می شود.زمان برداشت این محصول جهت استفاده دانه ، پس از پر شدن غلاف ها و رسیدن کامل گیاه و شروع زوال برگ ها بوده و پس از برداشت و خشک شدن کامل محصول ، دانه های آن توسط خرمنکوب جدا شده و مورد استفاده قرار می گیرد

 خلاصه دستورالعمل کاشت داشت و برداشت ماشک:

 الف : کاشت

1 _ تاریخ کاشت :   بهاره                           2 _ عمق کاشت : 5-3 سانتیمتر

3 _ مقدار بذر مصرفی : 100-80 کیلوگرم در هکتار برای ماشک و 100 تا 150 کیلوگرم برای خلر

4 _ نوع بذر : علوفه ای مرغوب           5 _ نوع خاک : رسی و شنی و تمام خاکها

 6 _ شخم : دو شخم عمیق و نیمه عمیق عمود بر هم جهت خرد شدن کلوخه ها و دیسک زدن

7 _ کوددهی : کود فسفات 150 - 100 کیلوگرم قبل از کاشت سولفات پتاسیم 100 - 50 کیلوگرم قبل از کاشت ازت 100 - 50 کیلوگرم به صورت سرک در چند نوبت

8 _ روش کاشت : به صورت ردیفکار             9 _ روش آبیاری : به صورت نشتی ، غرقابی

10 _ سله شکنی : جهت حفظ رطوبت خاک و کنترل علفهای هرز

ب : داشت

1 _ آبیاری به فاصله 25 - 15 روز  در  4 - 3 مرحله                        2 _ وجین کردن 

  ج : برداشت :

1 _ زمان برداشت : در پایان مرحله گلدهی  برداشت با مور درو می گردد پس از خشک شدن با بیلر بسته بندی می نمایند 

2 _ عملکرد : 20 تا 25 تن علوفه تر 1200 تا 2000 کیلوگرم بذر در هکتار

تهیه کننده: منوچهری مقدم- کارشناس ارشد زراعت استان

تاریخ به روز رسانی:
1397/08/07
تعداد بازدید:
2304
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal