سورگوم

دستورالعمل کاشت،داشت و برداشت سورگوم

مقدمه:

خشکسالی و کمبود آب یک واقعیت عینی در کشور محسوب می شود. کشور ایران به علت قرار گیری در موقعیت جغرافیایی خاص، همواره با پدیده های سیل، کم آبی و خشکسالی روبرو است.

خشکسالی  و کم آبی در سالهای اخیر در استان چهارمحال و بختیاری نیز از گستردگی زیادی برخوردار است. به این منظور برای صرفه جویی در مصرف آب و عملکرد رضایت بخش از گیاهان زراعی، کشت گیاهانی که نیاز آبی کمتری دارند توصیه می شود.غلاتی همچون سورگوم از جمله گیاهانی است که نیاز آبی کمتری در مقایسه با غلات و علوفه رایج مثل ذرت دارد.

سورگوم علوفه ای با ارزش:

سورگوم زراعی یکی از گیاهان علوفه ای از تیره غلات است که در ایران ذرت خوشه ای نامیده می شود، که در بسیاری از مناطق خشک جهان برای تأمین علوفه سبز، خشک، سیلویی و حتی برای چرای مستقیم دام مورد توجه قرار می گیرد.سورگوم با دارا بودن خصوصیت گیاهی ازجمله قدرت پنجه زنی زیاد، رشد سریع، عملکرد بالا و ارزش غذایی نسبتاً خوب از اهمیت زیادی برخوردار است. این گیاه برای رشد و نمو نسبت به سایر غلات به آب کمتری نیاز دارد که این به دلیل دارا بودن سیستم ریشه ای افشان بسیار وسیع است که در حجم زیادی از خاک نفوذ کرده و رطوبت بیشتری جذب می کند. سورگوم برای تولید یک کیلو گرم ماده خشک به 332لیتر آب نیاز دارد در صورتی که این نیاز آبی برای ذرت 368 لیتر، جو 434 لیتر و گندم 514 لیتر است. رشد سورگوم در دوره خشک در مواجه با کم آبی متوقف می شود و با بارندگی یا آبیاری، دوباره شروع می شود. این گیاه تحمل خوبی نسبت به شوری آب و خاک، خشکی دارد.ترکیبات شیمیایی دانه سورگوم بسته به ارقام مختلف، متفاوت است. میزان پروتئین آن از 8 تا 16 در صد تغییر می کند و ارقام تجاری دارای 10 تا 13 در صد پروتئین است.استفاده از سورگوم برای خوراک دام، جذب بیشتر پروتئین و نشاسته را باعث می شود و به عنوان یک آنتی بیوتیک طبیعی عمل می کند و ضمن پیشگیری از عارضه اسیدوز باعث افزایش تولید شیر، در صد چربی و پروتئین و لاکتوز شیر می شود.زمانی که 50 در صد خوراک طیور از سورگوم دانه ای تشکیل شده باشد در مرغ های گوشتی باعث بهبود صفات کیفی مانند کاهش چربی محوطه بطنی و افزایش کیفیت گوشت می شود.عملکرد سورگوم دانه ای بسته به ارقام  مختلف،حاصلخیزی خاک ،شرایط آب و هوایی از 2 تا 11 تن در هکتار متغییر است و عملکرد ارقام اصلاح شده در ایران 5 تا 11 تن در هکتار است.سورگوم علوفه ای در ایران در 2 تا 3 چین با عملکرد 100 تا 150 تن در هکتار علوفه ی تر تولید می کند که 20 تا 25 در صد آن ماده خشک است.

کاشت سورگوم:

تاریخ کاشت این گیاه در استان ما از 20اردیبهشت تا 20 خرداد ماه می باشد، قابل توجه است که تأخیر در تاریخ کاشت ( کشت بعد از جو و گندم) باعث کاهش عملکرددر چین سوم می شود.

جهت انجام تهیه بستر در پاییز شخم عمیق زده و تا زمان کاشت هیچ عملیاتی انجام نمی شود.آخرین عملیات زراعی جهت نرم کردن بستر بذر هفت تا ده روز قبل از بذکاری بوده که عمود بر شخم قبلی شخم خورده و پس از دیسک تسطیح، مرزبندی و آبیاری انجام و بعد از گاوروشدن کشت انجام می شود.

بهترین روش کشت به صورت خطی یا ردیفی است که با توجه به شرایط مناسب اقلیمی از نظر درجه حرارت، رطوبت و حاصلخیزی خاک، میزان فواصل بین خطوط کشت و بذر مصرفی متفاوت است. جوانه زنی مناسب سورگوم زمانی که درجه حرارت خاک بین 20 تا 30 درجه است، اتفاق می افتد. کاشت بذر باید در عمق 2 تا 4 سانتیمتری بسته به رطوبت و بافت خاک انجام گیرد. میزان بذر مصرفی با توجه به شرایط محیط 15 تا 20 کیلو گرم در هکتار متغییر است. به طور کلی می توان گفت مناسبترین فاصله بین ردیفها در مورد سورگوم علوفه ای 50 سانتیمتر می باشد. ذکر این نکته لازم است که فاصله ردیفها، اثر ناچیزی بر تولید کل علوفه دارد ولی دام های   چرا کننده می توانند به کشتهای ردیفی یا کرتی آسیب برسانند، لذا میزان کاشت و فاصله ردیفها به نوع مصرف مورد نظر، بستگی دارد. سورگوم به دلیل پنجه زنی بالا، در تراکم های پایین تر پنجه بیشتری تولید کرده و در تراکم بالا پنجه زنی کم خواهد بود. به همین دلیل تراکم تأثیر نامحسوسی در عملکرد نهایی خواهد داشت. سورگوم در انواع خاک های زراعی با بافتهای سبک تا سنگین با اسیدیته 6 تا 8 قابل کشت وکار است.

آبیاری:

برای آبیاری این گیاه بهتر است آبیاری های اولیه به فواصل 2 تا 3 روز انجام پذیرد. با ظهور گیاهچه در سطح خاک فواصل آبیاری را افزایش داده و می توان هر 8 تا 10 روز یک بار اقدام به آبیاری نمود. با توجه به مقاومت بالای سورگوم به خشکی می توان پس از استقرار یعنی رسیدن به ارتفاع حدود 50 سانتیمتر فواصل آبیاری را زیادتر (هر 10 تا 14 روز یک بار )کرد. در این میان نقش بافت خاک و شرایط دمایی حائز اهمیت است. بوته های اولیه سورگوم دانه ای آب زیادی نیاز ندارد، آبیاری پس از سبز شدن را می توان به مدت 4 تا 6 هفته به تاخیر انداخت . بحرانی ترین دوره نیاز آبی به هنگام گلدهی است.    

نیاز غذایی:

 بهتر است کود دهی سورگوم یر اساس آزمون خاک انجام شود اما به عنوان یک توصیه عمومی سورگوم نیازبه 150 تا 200 کیلو گرم در هکتار کود فسفره ، 100 تا 150 کیلو گرم در هکتار کود پتاسه و 250 تا 300 کیلو گرم در هکتار کود اوره ، دارد. کود های فسفره و پتاسه همزمان با کاشت استفاده  می شود و یک سوم کود اوره با آبیاری اول و مابقی کود اوره به صورت سرک در دو نوبت ، زمان 7-5 برگی و شروع گلدهی ، مورد استفاده قرار می گیرد. سورگوم مانند دیگر گیاهان خانواده غلات در برابر افزایش کودهای نیتروژنه ( ازته) واکنش مثبتی در افزایش عملکرد دارد و هر اندازه کود نیتروژن برحسب نیاز گیاه و به صورت صحیح تأمین گردد منجر به افزایش کمی و کیفی علوفه خواهد شد. بیشترین کیفیت علوفه زمانی حاصل می شود که خاک به لحاظ عناصر غذایی به ویژه نیتروژن غنی باشد. البته مصرف زیاد کود نیتروژنه باعث تجمع ماده سمی (اسید پروسیک) شده و برای دام خطرناک است. به این منظور باید از مصرف بی رویه کود اوره خودداری نمود.

علف های هرز:

سورگوم در مراحل اولیه رشد از نظر رقابت با علف های هرز ضعیف است به همین دلیل از بین بردن علف های هرز درسورگوم در اوایل دوره رشد ضروری می باشد. پس از آنکه ارتفاع گیاه به 15 تا 20 سانتیمتر رسید علفهای هرز نیز در مزرعه شروع به رشد می نماید. بنابراین در این مرحله از زندگی گیاه وجین اول را باید انجام داد. وجین دوم زمانی انجام می شود که ارتفاع گیاه به 50 تا 60 سانتیمتر رسیده باشد. برای مبارزه با علفهای هرز می توان از (علف کش) استفاده نمود. موادی که برای از بین بردن علفهای هرز موجود در مزارع سورگوم به کار می رود عبارتند از آترازین به نسبت 1 تا 5/1 کیلوگرم در هکتار و از توفوردی نیز می توان به نسبت 5/0 تا 1 لیتر در هکتار استفاده کرد.همچنین مصرف ارادیکان نیز جهت مبارزه با علف های هرز مزارع سورگوم مناسب می باشد.علف های مزارع سورگوم شبیه علف های هرز ذرت است.

برداشت محصول:

زمان و نحوه برداشت سورگوم بستگی به نوع مصرف آن دارد. مناسبترین ارتفاع برداشت در سورگوم های علوفه ای 10 تا 15 سانتیمتری سطح زمین است. با رعایت این مسئله رشد مجدد سورگوم دچار کاهش نگردیده و عملکرد علوفه با کاهش مواجه نخواهد شد. زمان برداشت سورگوم علوفه ای از اهمیت بسیار زیادی برخودار است و روی فاکتور های زیادی از جمله کیفیت علوفه و میزان اسید پیروسیک تأثیر می گذارد. بر اساس تحقیقات انجام شده بهترین زمان برداشت سورگوم علوفه ای از جمله هیبرید اسپید فید شروع گلدهی (5 تا 10 در صد گلدهی) است. به طور کلی برداشت زود هنگام (قبل از رسیدن به ارتفاع 1 متری) به علت احتمال مسمومیت و برداشت دیر هنگام به علت کیفیت علوفه توصیه نمی شود.

تهیه و تنظیم: منوچهری مقدم کارشناس ارشد زراعت

 

تاریخ به روز رسانی:
1397/08/07
تعداد بازدید:
1585
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal